52 Czym jest łokieć golfisty? Zrozumienie dolegliwości Łokieć golfisty to powszechnie stosowana nazwa dla zespołu bólowego, który w medycynie określany jest jako entezopatia nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej. Mimo swojej nazwy, schorzenie to nie dotyczy wyłącznie graczy w golfa, ale może rozwinąć się u każdej osoby wykonującej powtarzalne, często obciążające ruchy nadgarstka i przedramienia. Charakterystyczny jest tu ból po wewnętrznej stronie łokcia, który potrafi znacząco utrudnić codzienne funkcjonowanie. Zrozumienie istoty problemu, jego przyczyn oraz skutecznych metod leczenia jest kluczowe dla szybkiego powrotu do sprawności i zapobiegania nawrotom. Definicja i anatomia problemu Łokieć golfisty polega na przeciążeniu i uszkodzeniu przyczepów ścięgien mięśni zginaczy nadgarstka oraz mięśnia nawrotnego obłego, które mają swój początek na nadkłykciu przyśrodkowym kości ramiennej (czyli po wewnętrznej stronie kości ramiennej, tuż przy stawie łokciowym). To miejsce jest kluczowe dla stabilizacji i siły ręki i przedramienia podczas wielu czynności. W wyniku chronicznego przeciążenia w obrębie tych struktur dochodzi do mikrourazów, a następnie do zmian zwyrodnieniowych i stanu zapalnego. Głównym poszkodowanym mięśniem jest często zginacz promieniowy nadgarstka, choć problem dotyka całego kompleksu mięśni odpowiedzialnych za zginanie palców i nadgarstka oraz nawracanie przedramienia (czyli rotację do wewnątrz). Kluczowe objawy i różnice z łokciem tenisisty Głównym objawem łokcia golfisty jest ból po wewnętrznej stronie łokcia, często promieniujący w dół przedramienia w kierunku nadgarstka i palców (zwykle IV i V). Poniższa tabela przedstawia kluczowe różnice między łokciem golfisty a łokciem tenisisty, innym często mylonym schorzeniem stawu łokciowego. Cecha Łokieć Golfisty (Entezopatia nadkłykcia przyśrodkowego) Łokieć Tenisisty (Entezopatia nadkłykcia bocznego) Lokalizacja bólu Wewnętrzna strona łokcia (strona przyśrodkowa) Zewnętrzna strona łokcia (strona boczna) Dotknięte mięśnie Zginacze nadgarstka i nawrotny obły Prostowniki nadgarstka i supinator Czynności bólowe Zginanie nadgarstka z oporem, nawracanie przedramienia Prostowanie nadgarstka z oporem, odwracanie przedramienia Przyczyny powstawania łokcia golfisty Rozwój łokcia golfisty jest zazwyczaj rezultatem połączenia wielu czynników, które prowadzą do chronicznego przeciążenia i mikrourazów w obrębie przyśrodkowego nadkłykcia kości ramiennej. Czynniki ryzyka i grupy zawodowe Choć nazwa sugeruje związek z golfem, to przyczyna schorzenia wykracza daleko poza tę jedną dyscyplinę. W grupie ryzyka znajdują się osoby uprawiające sporty wymagające silnych ruchów nadgarstka i przedramienia, takie jak rzucanie oszczepem, pchnięcie kulą, baseball, łucznictwo, a nawet podnoszenie ciężarów (zwłaszcza przy niewłaściwej technice). Ponadto, łokieć golfisty często dotyka pracowników fizycznych, takich jak stolarze, budowlańcy, mechanicy, malarze, a także kucharze czy ogrodnicy, którzy w ramach swoich obowiązków wykonują powtarzalne ruchy obciążające staw łokciowy i mięśnie przedramienia. W rzadkich przypadkach przyczyną mogą być zmiany zwyrodnieniowe, zwapnienia czy przebyte złamania. Rola nadmiernego obciążenia i złej techniki Główną przyczyną jest chroniczne przeciążenie mięśniowe, wynikające z monotonnych, powtarzalnych ruchów zginania nadgarstka i pronacji (obracania przedramienia do wewnątrz), często wykonywanych przeciwko oporowi. Do rozwoju stanu zapalnego nadkłykcia i bólu przyczyniają się również: Brak odpowiedniej rozgrzewki przed aktywnością fizyczną. Niewłaściwa technika podczas uprawiania sportu lub wykonywania pracy. Brak wzmocnienia mięśni przedramienia i ręki. Nagłe zwiększenie intensywności treningów lub pracy. Te czynniki prowadzą do mikrouszkodzeń włókien ścięgnistych, zwłaszcza zginacza promieniowego nadgarstka, a w konsekwencji do bólu, osłabienia siły i ograniczenia zakresu ruchu w stawie. Charakterystyczne objawy i kiedy szukać pomocy Rozpoznanie łokcia golfisty często opiera się na analizie charakterystycznych objawów zgłaszanych przez pacjenta oraz dokładnym badaniu fizykalnym. Ból po wewnętrznej stronie łokcia – jak się objawia? Najbardziej znamiennym objawem jest ból po wewnętrznej stronie łokcia, a konkretnie w okolicy nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej. Ten ból często promieniuje wzdłuż wewnętrznej strony przedramienia aż do nadgarstka i palców. Początkowo może pojawiać się jedynie podczas wykonywania specyficznych ruchów nadgarstka (takich jak zginanie czy nawracanie przedramienia), zwłaszcza przeciwko oporowi. W miarę postępu schorzenia ból może stawać się coraz bardziej intensywny i odczuwalny nawet w spoczynku. Dotknięta strona łokcia jest zazwyczaj tkliwa na dotyk. Inne dolegliwości towarzyszące Oprócz samego bólu, pacjenci mogą doświadczać szeregu innych objawów, które wskazują na łokieć golfisty. Należą do nich: Sztywność stawu łokciowego, szczególnie rano lub po dłuższym okresie bezruchu. Osłabienie siły mięśniowej ręki i nadgarstka, co utrudnia chwytanie przedmiotów (np. podniesienie torby z zakupami) czy wykonywanie codziennych czynności. Mrowienie lub drętwienie ręki, zwłaszcza w obszarze palca serdecznego i małego, co może wskazywać na ucisk nerwu łokciowego w rowku łokciowym. Obrzęk, zaczerwienienie lub uczucie ciepła w okolicy wewnętrznej strony łokcia, sygnalizujące stan zapalny. Ograniczenie zakresu ruchu w stawie łokciowym i nadgarstku. Kiedy skonsultować się ze specjalistą? Jeśli objawy łokcia golfisty utrzymują się przez dłuższy czas, nasilają się lub znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie i uniemożliwiają wykonywanie pracy czy uprawianie sportu, należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem ortopedą lub fizjoterapeutą. Wczesne rozpoznanie łokcia golfisty i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia jest kluczowe dla uniknięcia pogłębiania się problemu i skrócenia czasu powrotu do pełnej sprawności. Ignorowanie bólu może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego i trudniejszych w leczeniu zmian zwyrodnieniowych. Diagnostyka łokcia golfisty – jak postawić właściwą diagnozę? Prawidłowe rozpoznanie łokcia golfisty jest podstawą do wdrożenia skutecznego leczenia. Proces diagnostyczny zazwyczaj obejmuje kilka etapów. Wywiad i badanie fizykalne Lekarz lub fizjoterapeuta rozpoczyna od szczegółowego wywiadu, pytając o charakter bólu, jego lokalizację, objawy towarzyszące, wykonywane aktywności fizyczne oraz zawodowe, a także o historię urazów. Następnie przeprowadza badanie fizykalne, które obejmuje ocenę: Tkliwości palpacyjnej w okolicy nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej. Zakresu ruchu w stawie łokciowym i nadgarstku. Siły mięśniowej przedramienia i ręki (np. testy z oporem na zginanie nadgarstka i pronację). Obecności obrzęków czy zaczerwienień. Specjalistyczne testy i badania obrazowe W celu potwierdzenia rozpoznania łokcia golfisty i wykluczenia innych możliwych schorzeń mogą być wykonane specjalistyczne testy kliniczne, takie jak odwrócony test Cozena. Polega on na próbie zgięcia nadgarstka przez pacjenta wbrew oporowi, przy jednoczesnej supinacji przedramienia. Pozytywny wynik testu (czyli wystąpienie bólu w okolicy nadkłykcia przyśrodkowego) wspiera diagnozę. W przypadkach wątpliwych lub w celu oceny rozległości zmian, lekarz może zlecić badanie obrazowe: USG łokcia – pozwala ocenić stan ścięgien i okolicznych tkanek miękkich. RTG stawu łokciowego – może uwidocznić zwapnienia w ścięgnach lub zmiany kostne. Rezonans magnetyczny (MRI) lub tomografia komputerowa (CT) – stosowane rzadziej, w bardziej złożonych przypadkach lub przy podejrzeniu innych poważnych patologii. Pierwsza pomoc i domowe sposoby łagodzenia bólu W początkowej fazie łokcia golfisty, a także jako uzupełnienie profesjonalnego leczenia, istnieje kilka metod, które można stosować w warunkach domowych, aby złagodzić ból i wspomóc regenerację. Zasada RICE w leczeniu ostrego bólu Podstawą w leczeniu ostrego bólu i stanu zapalnego jest zasada RICE (Rest, Ice, Compression, Elevation): R (Rest – Odpoczynek): Kluczowe jest unikanie ruchów i aktywności, które wywołują ból. Może to oznaczać tymczasowe ograniczenie gry w golfa, pracy fizycznej czy podnoszenia ciężarów. I (Ice – Lód): Regularne zimne okłady na wewnętrznej stronie łokcia pomagają zmniejszyć ból i obrzęk. C (Compression – Ucisk): Stosowanie lekkiego ucisku za pomocą opaski lub stabilizatora na przedramieniu może pomóc odciążyć przeciążone mięśnie i zmniejszyć obrzęk. E (Elevation – Uniesienie): Uniesienie ręki powyżej poziomu serca, choć mniej istotne w przypadku łokcia golfisty niż w przypadku urazów kończyn dolnych, może wspomóc redukcję obrzęku. Zimne okłady i odpowiednie unieruchomienie Zimne okłady (np. z lodu zawiniętego w ręcznik, gotowych kompresów żelowych) powinny być stosowane przez 15-20 minut, 3-4 razy dziennie. Należy pamiętać, aby lód nigdy nie był przykładany bezpośrednio do skóry. W celu odciążenia chorej kończyny i unieruchomienia stawu, można użyć specjalnych opasek uciskowych na przedramieniu lub ortez stabilizujących staw łokciowy. Ważne, aby nie zaciskać ich zbyt mocno, aby nie zaburzyć krążenia. Ćwiczenia rozciągające na początek Delikatne ćwiczenia rozciągające mięśnie przedramienia mogą pomóc w zmniejszeniu sztywności stawu i poprawie zakresu ruchu. Przykładem jest delikatne rozciąganie mięśni zginaczy nadgarstka: wyprostuj rękę w łokciu, dłoń skieruj do góry, a następnie drugą ręką delikatnie zegnij palce i nadgarstek w dół, aż poczujesz lekkie rozciąganie na wewnętrznej stronie przedramienia. Utrzymaj pozycję przez 15-30 sekund. Ćwiczenie to należy wykonywać powoli i bez wywoływania ostrego bólu. Profesjonalne metody leczenia i terapie Gdy domowe metody leczenia nie przynoszą wystarczającej ulgi, niezbędna staje się interwencja specjalisty. Fizjoterapia i rehabilitacja – klucz do powrotu do sprawności Fizjoterapia i rehabilitacja stanowią fundamentalny element leczenia łokcia golfisty. Profesjonalny terapeuta dobiera indywidualny plan terapii, który może obejmować: Kinezyterapię: Specjalistyczne ćwiczenia wzmacniające mięśnie przedramienia i ręki, początkowo izometryczne, a następnie z oporem, mające na celu odbudowę siły mięśniowej i poprawę zakresu ruchu. Ważne są też ćwiczenia ekscentryczne. Terapię manualną: Mobilizacja stawu łokciowego i tkanek miękkich w celu przywrócenia ich elastyczności i zmniejszenia bólu. Obejmuje masaż poprzeczny, suche igłowanie, pinopresurę czy terapię FDM. Fizykoterapię: Zabiegi takie jak krioterapia (leczenie zimnem), magnetoterapia, laseroterapia, ultradźwięki, elektroterapia czy fala uderzeniowa (często stosowane w leczeniu łokcia tenisisty i golfisty), które mają na celu redukcję stanu zapalnego, bólu i przyspieszenie regeneracji tkanek. Kinesiotaping: Aplikacja elastycznych taśm na wewnętrznej stronie łokcia i przedramienia w celu odciążenia mięśni, zmniejszenia bólu i wsparcia procesów gojenia. Farmakoterapia i iniekcje W celu zmniejszenia bólu i stanu zapalnego lekarz może przepisać leki. Stosować można niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) w formie doustnej lub miejscowej (maści, żele). W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy ból jest bardzo silny lub leczenie zachowawcze nie przynosi efektów, lekarz może zdecydować się na iniekcje. Może to być tzw. blokada (zastrzyk z kortykosteroidów) lub iniekcje z osocza bogatopłytkowego (PRP), które wspierają regenerację tkanek. Ostateczność: leczenie operacyjne Leczenie operacyjne jest ostatecznością i stosuje się je tylko w przypadkach przewlekłych, gdy wszystkie inne metody leczenia zachowawczego (fizjoterapia, farmakoterapia, iniekcje) okazały się nieskuteczne przez długi okres (np. 6-12 miesięcy). Zabieg chirurgiczny polega zazwyczaj na usunięciu zmienionych zwyrodnieniowo fragmentów ścięgien i/lub obniżeniu przyczepu mięśni zginaczy nadgarstka, aby przywrócić prawidłową funkcjonalność stawu. Po operacji konieczna jest długotrwała rehabilitacja, aby pacjent mógł odzyskać pełny zakres ruchu i siłę mięśniową. Zapobieganie nawrotom i powrót do pełnej aktywności Po skutecznym leczeniu i rehabilitacji kluczowe jest podjęcie działań profilaktycznych, aby zapobiec nawrotom łokcia golfisty i umożliwić bezpieczny powrót do pełnej aktywności. Ćwiczenia wzmacniające i zakres ruchu Regularne ćwiczenia wzmacniające mięśnie przedramienia oraz utrzymujące pełny zakres ruchu w stawie łokciowym i nadgarstku są niezbędne. Należy skupić się na: Wzmacnianiu mięśni zginaczy i prostowników nadgarstka oraz mięśni odpowiedzialnych za pronację i supinację przedramienia. Można stosować lekkie ciężarki, gumy oporowe lub ściskanie piłki. Utrzymaniu elastyczności mięśni poprzez codzienne, delikatne ćwiczenia rozciągające. Stopniowym zwiększaniu obciążeń treningowych, nie doprowadzając do ponownego bólu. Znaczenie prawidłowej rozgrzewki i techniki Zapobieganie nawrotom polega przede wszystkim na świadomym podejściu do aktywności fizycznej i pracy: Zawsze wykonuj odpowiednią rozgrzewkę przed aktywnością fizyczną – przygotuje to mięśnie i ścięgna do wysiłku, zwiększy ich elastyczność i zmniejszy ryzyko mikrourazów. Upewnij się, że technika wykonywania ruchów w sporcie (np. golf, tenis, podnoszenie ciężarów) lub w pracy jest prawidłowa. W razie potrzeby skonsultuj się z trenerem lub fizjoterapeutą, aby skorygować niewłaściwe techniki. Stosuj przerwy w aktywnościach powtarzalnych, aby dać mięśniom czas na odpoczynek i regenerację. Ergonomia pracy i aktywności fizycznej Zwracanie uwagi na ergonomię jest istotne, zwłaszcza w przypadku osób wykonujących prace wymagające powtarzalnych ruchów ręki i przedramienia. Dostosowanie stanowiska pracy, używanie odpowiednich narzędzi, a także świadome monitorowanie postawy i ruchów mogą znacznie zmniejszyć ryzyko przeciążeń. W przypadku sportowców, analiza sprzętu (np. rodzaj kija golfowego, naciąg rakiety) i metody treningu pod kątem obciążeń działających na staw łokciowy również jest ważna.
